Tenkis Davası

Kural olarak saklı paylı mirasçıların ve istisnaen de saklı paylı mirasçıların alacaklılarının hakimden mirasbırakanın tasarruf oranını aşan kazandırmalarının bu oranda etkisizleştirilmesini talep ettikleri davadır.
Yenilik doğuran dava nitelindedir.Ancak mirasbırakanın ölümü halinde açılabilir.
Davayı her saklı paylı mirasçı diğerlerinden bağımsız olarak açabilir. tasarruf oranı tüm saklı paylar göz önüne alınarak hesaplanacaksa da böylece bulunacak tenkisi mümkün tutarın tümü değil sadece dava açan mirasçının saklı payını karşılayacak kadarı tenkis edilecektir.
Şayet saklı paylı mirasçının fiil ehliyeti yoksa tenkis davasını kanuni temsilci onun adına açar , bunu ihmal ederse veli veya vasinin sorumluluğuna dair hükümler çerçevesinde sorumlu olacaktır.
Saklı paylı mirasçının hissesine mahsup etmesi gereken kazandırmalar; ölüme bağlı olsun sağlararası olsun tenkise tabi kazandırmalar ve denkleştirmeye tabi kazandırmalardır. Fakat bunlar dışındakileri mahsup etmek zorunda değildir.
-saklı paylı mirasçıların alacaklıları ve iflas masası
İlk olarak alacaklılar, ancak alacaklısı oldukları saklı paylı mirasçı hakkında ellerinde aciz vesikası varsa tenkis davası açabilirler.aciz vesikası mirasın açıldığı tarihte bulunmalıdır.
Saklı paylı mirasçı iflas etmişse bu takdirde her bir alacaklı değil ancak iflas masası tenkis davası açma hakkına sahiptir.
-süresi ve yetkili mahkeme :
Madde 571- Tenkis davası açma hakkı, mirasçıların saklı paylarının zedelendiğini öğrendikleri tarihten başlayarak bir yıl ve her hâlde vasiyetnamelerde açılma tarihinin, diğer tasarruflarda mirasın açılması tarihinin üzerinden on yıl geçmekle düşer.
Bir tasarrufun iptali bir öncekinin yürürlüğe girmesini sağlarsa, süreler iptal kararının kesinleşmesi tarihinde işlemeye başlar.
Tenkis iddiası, def’i yoluyla her zaman ileri sürülebilir.

-tenkis defi:
Tenkis defi ile kanun koyucu tenkis davasının sürelerini kaçırdığı için tenkis davası açamayacak olan saklı paylı mirasçıya tenkisi kendisine yönelik taleplere karşı defi yoluyla ileri sürme hakkı tanımıştır. Saklı paylı mirasçıya tenkise konu kazandırmanın lehdarı tarafından yöneltilecek her talepte ileri sürülemez. Kazandırma lehdarının doğrudan bu kazandırmaya dayanarak kazandırma konusu malın veya paranın kendisine verilmesine yönelik taleplerine karşı ileri sürülebilir.ÖR: kendisine mirasbırakan tarafından tasarruf oranını aşacak şekilde bir ev vasiyet edilmiş kişiye karşı tenkis davası açmayan saklı paylı mirasçı aradan ne kadar süre geçmiş olursa olsun vasiyetin tenfizine dair lehdar tarafından kensine karşı açılan eda davasında saklı payına tecavüz ettiği oranda evi vermekten kaçınabilecektir.
Tenkis defi bu niteliği sonucu henüz ifa edilmeyen ölüme bağlı kazandırmalara karşı saklı paylı mirasçıları koruyan bir ek imkandır.

• TENKİSTE SIRA
Madde 570- Tenkis, saklı pay tamamlanıncaya kadar, önce ölüme bağlı tasarruflardan; bu yetmezse, en yeni tarihlisinden en eskisine doğru geriye gidilmek üzere sağlararası kazandırmalardan yapılır.
Kamu tüzel kişileri ile kamuya yararlı dernek ve vakıflara yapılan ölüme bağlı tasarruflar ve sağlararası kazandırmalar en son sırada tenkis edilir.

Bu hüküm emredicidir ve mirasbırakan yapacağı bir vasiyetname ile bu kanuni sırayı değiştiremez. Yaptığı sağlararası kazandırmalardan daha eski tarihlisinin önce tenkisini öngöremez. Bu tür kayıtlara itibar edilmez.
-sağlararası işlem yoluyla ölüme bağlı kazandırmaların özellikle ölümden sonraya etkili vekalet ve temsil yetkisinin durumu:
Mirasbırakanın sağlığında yapılmış olmakla birlikte ifasının bağışlayanın ölümünde gerçekleşeceği şartı içeren bağışlamalar,ölüme bağlı tasarruf hükümlerine tabidir. Bu tür bağışlamalar yoluyla yapılan kazandırmalar, ölüme bağlı tasarruflar gibi sağlararası kazandırmalardan önce ve diğer ölüme bağlı tasarruflarla orantılı olarak tenkis edilecektir.
Ölüme bağlı kazandırmaların tenkisi:
Madde 563- Tenkis, mirasbırakanın arzusunun başka türlü olduğu tasarruftan anlaşılmadıkça, mirasçı atanması yoluyla veya diğer bir ölüme bağlı tasarrufla elde edilen kazandırmaların tamamında, orantılı olarak yapılır.

Şayet mirasbırakan yaptığı ölüme b. Tasarrufların bazısının öncelikle tenkis edilmesini öngörmüşse buna uyulacaktır. Mirasbırakanın önce ele alınmasını istediği kazandırmalar tamamen tenkis edilmeden arka sıraya koyduğu kazandırmalara dokunulmaz.ÖR: eşit miktardaki kazandırmaların farklı miktarda tenkise tabi olmasını düzenleyebilir.
Şayet mirasbırakan farklı bir tenkis düzeni öngörmemişse ölüme bağlı kazandırmalar kural olarak orantılı olarak tenkis edilecektir.
ÖR:terekesi 100 milyon olan M. Geride çocuğu Ç var. A’ya 30 milyon , B’ye 45 milyon lira vasiyet etmişse; Ç nin saklı payı 100x ½ = 50 milyon. Öbt toplamı 30+45=75. Tasarruf oranına tecavüz 75-50=25 milyon. A ve B’den orantılı tenkisi : ölüme bağlı tasarrufların birbirine oranı bulunup her kazandırma toplamı tenkis miktarının bu oranı kadar tenkis edilir. A ‘nın ikisinin toplamına oranı 2/5 (30/75). B’nin ikisinin toplamına oranı 3/5 (45/75). A dan 10 milyon lira ,B den 15 milyon lira. (doğru orantı yapın gitsin )

Mirasbırakanın gene ölüme bağlı bir tasarrufla tenkise tabi ölüme b. tasarrufların tenkis oranını değiştirmesi veya tüm tenkisin bazısından yapılmasını öngörmesi mümkün,yeter ki saklı paylara tecavüz tamamen giderilsin.

-saklı paylı mirasçılara yapılan kazandırmalar bakımından :
Madde 561- Saklı pay sahibi mirasçılara ölüme bağlı tasarrufla yapılan ve tasarruf edilebilir kısmı aşan kazandırmaların onların saklı paylarını aşan kısmı orantılı olarak tenkise tâbi olur. Tenkise tâbi birden fazla ölüme bağlı tasarrufun bulunması hâlinde, saklı pay sahibi mirasçıya yapılan kazandırmanın saklı payı aşan kısmı ile saklı pay sahibi olmayan kimselere yapılan kazandırmalar orantılı olarak tenkis edilir.

ÖR: M ölmüş geriye oğulları A,B,C kalmış. M nin terekesi 120 milyon, A ya 80 milyon B ye 40 milyon vasiyet etmiş.C nin açacağı tenkis davasında: C nin saklı payı (120x 1/3 x ½) 20 milyon lira. A ve B nin saklı payları da 20 milyon. A ya yapılan 80 milyonluk kazandırmanın saklı payını aşan kısmı 60 milyon,B nin 40 milyondan aşan kısmı 20 milyon. A ve B nin alacakları kazandırmaların saklı paylarını aşan miktarların birbirine oranı bulunur. A=3/4 , B=1/4. A’dan 15 milyon lira,B’den 5 milyon lira tenkis edilir.
Görüldüğü gibi lehine daha büyük miktarda kazandırma yapılandan daha fazla daha küçük kazandırma yapılandan daha az miktarda tenkis yapılmaktadır.( çünkü matematik bunu gerektirir :P)
Bu hesaplama yapılırken saklı payına tecavüz edilen mirasçı şayet varsa kendisine yapılan kazandırmayı saklı payına mahsup edecektir. Bu örnekte eğer C’ye 10 milyon vasiyet edilmiş olsaydı 20 milyon değil 10 milyonluk tenkis talep edebilecekti.
Saklı paylı mirasçılar lehine yapılan kazandırmalarda şayet her birine yapılan kazandırma miktarı ile saklı paylar tamamen karşılanıyorsa yapılan öbt. toplamı soyut olarak mirasbırakanın tasarruf oranını aşsa bile burada 3.kişilere değil bizzat saklı paylı mirasçılara kazandırmada bulunmuş olup her biri aldıkları kazandırmayı saklı paylarına mahsup edeceklerinden hiçbirinin saklı payı ihlal edilmemiş olacağı için tenkise yer olmayacaktır.
ÖR:M nin terekesi 120 milyon.Çocuklarından A ya 50,B ye 40 milyon vasiyeti bulunsa C ye vasiyeti olmasa. Tasarruf oranı 120x ½ = 60 milyon. Öbt toplamı :50+40=90. 30 milyon lira tecavüz etmiş görünmesine karşın 90 milyon çıktıktan sonra geriye kalan 30 milyon C’nin 20 milyonluk saklı payını karşılayacağından tenkise yer olmaz.
saklı pay sahibi mirasçıya yapılan kazandırmanın saklı payı aşan kısmı ile saklı pay sahibi olmayan kimselere yapılan kazandırmalar orantılı olarak tenkis edilir:
ÖR: M ölmüş yerine çocukları A v B kalmış. Terekesi 120 milyon. Vasiyetnamesinde B ye 60 milyon sevgilisi Ü ye 60 milyon bırakmış.A nın saklı payı 30 milyon. Tenkis oranlarının saptanmasında Ü ye yapılan kazandırmanın tamamı ile B ye yapılan kazandırmanın sadece B nin saklı payını aşan kısmı arasındaki oran esas alınır. Bu oran Ü = 2/3, B =1/3. 30 milyonun 10 milyonu B den 20 milyonu Ü den tenkis edilir.
-sağlararası kazandırmaların tenkisi:
Tenkise tabi birden fazla sağlararası kazandırma bulunup bunların tamamen tenkisi gerekmiyorsa tenkis,en yeni tarihlisinden en eskisine doğru geriye gidilmek üzere sağlararası kazandırmalardan yapılır.
Sıralama borçlandırıcı işlemin yapıldığı tarih esas alınarak yapılır. Aynı anda yapılan veya hangisini önce yapıldığı tespit edilemeyen sağlararası kazandırmaların varlığı halinde bunların ölüme bağlı kazandırmalar gibi miktarları oranında tenkisi kabul edilmektedir. Hangi kazandırmanın daha yakın tarihli olduğu muhtemelen dahi anlaşılamıyorsa tarihi belirsiz sağlararası kazandırma en son tarihli sayılarak ilk önce tenkis edilmelidir.
-kamu yararına kazandırmaların tenkisi:
Kamu tüzel kişileri ile kamuya yararlı dernek ve vakıflara yapılan ölüme bağlı tasarruflar ve sağlararası kazandırmalar en son sırada tenkis edilir.
Şayet birden fazla kamuya yararlı kazandırmanın tenkisi gerekiyor ise oransal olarak, birden fazla kamuya yararlı bağışlama ise son tarihliden itibaren tenkis edilir.